Σπαράγγι.Μεζές ή φάρμακο, κατευθείαν από την μάνα γη.

Το πράσινο σπαράγγι. Εικόνα από buonapappa.net.

Το πράσινο σπαράγγι. Εικόνα από buonapappa.net.

Το σημερινό άρθρο μας είναι αφιερωμένο στο σπαράγγι και την καλλιέργειά του. Έναν καρπό της μάνας γης γνωστό από την αρχαία Αίγυπτο , καθώς έχουν βρεθεί τοιχογραφίες που το απεικονίζουν 5000 χρόνια πριν. Οι αρχαιολόγοι δεν ξεκαθαρίζουν αν το καλλιεργούσαν ή αν ήταν αυτοφυές , ενώ καλλιεργούνταν 2000 χρόνια πριν στην Μικρά Ασία που χρησιμοποιούνταν για τις φαρμακευτικές του ιδιότητες. Στην Ελλάδα εμφανίστηκε ως αυτοφυές φυτό, σε ημιορεινές , υγρές περιοχές και αργότερα ξεκίνησε η καλλιέργειά του εξαιτίας των ιδιοτήτων του.

Το σπαράγγι (Asparagus Officinalis ή Ασπάραγος ο φαρμακευτικός) ανήκει στην ίδια οικογένεια με τα κρεμμύδια, τα πράσα και το σκόρδο. Υπάρχουν τρία είδη καλλιεργήσιμου σπαραγγιού: Το λευκό, το πράσινο και το μωβ. Στα πράσινα σπαράγγια το χρώμα τους οφείλεται στην χλωροφύλη και την σύνθεσή της με τον ήλιο. Τα λευκά σπαράγγια σκεπάζονται με το χώμα για να διατηρήσουν το λευκό τους χρώμα. Τα μωβ σπαράγγια οφείλουν το χρώμα τους στις λίγες ώρες έκθεσής τους στον ήλιο. Τα πράσινα σπαράγγια, που είναι και τα πιο γνωστά στην χώρα μας, έχουν ελαφριά γλυκιά γεύση και είναι τραγανά, ενώ τα άσπρα, άγνωστα ως επί το πλείστον σε μας, έχουν έντονη φρουτώδη γεύση.

Το σπαράγγι ως τρόφιμο είναι εξαιρετική πηγή πολύτιμων ιδιοτήτων. Έχει διαιτητικές και διουρητικές ιδιότητες. Η σύνθεσή τους ποικίλει ανάλογα με το στάδιο συγκομιδής του και αποτελείται από  νερό, μη αζωτούχες ενώσειw,πρωτεϊνες, ίνες, λίπη και τέφρα. Είναι πηγή ασβεστίου, βιταμινών Β1,Β2,Β7,Α,Ε,Κ, σιδήρου, φωσφόρου και βιταμίνης C που εμπεριέχονται κυρίως στον βλαστό του. Κατά το βράσιμό του χάνει το 27-40% των βιταμινών του. Επίσης περιέχουν σελήνιο, κάλιο, χαλκό, μαγγάνιο, μαγνήσιο και ψευδάργυρο. Έχει έντονη αντιφλεγμονώδη δράση εξαιτίας των φλαβονοειδών του.Επίσης, έχει βρεθεί ότι περιέχουν ικανοποιητική ποσότητα ινουλίνης, προβιοτικού, που βοηθά στην καλή κατάσταση του πεπτικού συστήματος, στη μείωση του κινδύνου εμφάνισης καρκίνου του ορθού και στην αύξηση της απορρόφησης θρεπτικών συστατικών.

Οι αντιοξειδωτικές ουσίες που περιέχει μειώνουν την πιθανότητα εμφάνισης χρόνιων προβλημάτων, όπως ο διαβήτης τύπου ΙΙ, τα καρδιαγγειακά και είναι μια γραμμή άμυνας ενάντια στον καρκίνο λόγω της μείωσης του οξειδωτικού στρες στον οργανισμό.Βοηθά στον μεταβολισμό των υδατανθράκων και τη ρύθμιση των επιπέδων της ομοκυστεΐνης για την πρόληψη καρδιαγγειακών νοσημάτων.

Η περίοδος συγκομιδής του είναι από τα τέλη Μαρτίου ως τον Μάιο. Προτιμάται να καταναλώνονται κατ’ ευθείαν από την συγκομιδή τους και αν δεν υπάρχει τέτοια δυνατότητα διατηρούνται σε υγρή ψύξη, ίσως τυλιγμένα σε μια υγρή πετσέτα μέσα στο ψυγείο. Η γαστρονομία έχει να μας διδάξει διαφόρους τρόπους για την απογείωση της νοστιμιάς τους: Βραστά με προσθήκη ελαιολάδου και λεμονιού, με τυρί ή ομελέτα με αυγά που είναι και το πιο διαδεδομένο.

Το σπαράγγι είναι φυτό δίοικο, δηλαδή σε άλλα άνθη εμφανίζοντα τα θηλυκά και σε άλλα τα αρσενικά. Το ριζικό του σύστημα είναι πλούσιο και σαρκώδες και το υπέργειο τμήμα του ξεραίνεται στις χαμηλές θερμοκρασίες , ενώ επανέρχεται κατά την άνοδό της.  Η φυτεία ζει εώς 12 χρόνια και δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις που έχουν φτάσει τα 16. Η μέγιστη απόδοση επιτυχγάνεται από τον 3ο εώς τον 9ο χρόνο. Από τις μασχάλες του φυτού βγαίνουν τα λεγόμενα κλαδόφυλλα σε αραχνοειδείς διατάξεις και τα άνθη τα οποία είναι μικρά, πρασινοκίτρινα και έχουν 6 πέταλα. Ευδοκιμεί κυρίως σε περιοχές που έχουν χαμηλές θερμοκρασίες στο έτος για τρεις μήνες κατά τους οποίους το φυτό μπαίνει σε λανθάνον λίθαργο. Η άνοδος της θερμοκρασίας παίζει σημαντικό ρόλο στον χρόνο ανάπτυξης του φυτού την άνοιξη καθώς επηρεάζεται σημαντικά η ταχύτητα ανάπτυξης των βλαστών.

Το πράσινο σπαράγγι προτιμά τα πηλώδη , ιλυοπηλώδη ή ιλυώδη εδάφη ενώ το λευκό τα αμμώδη. Γενικά μπορούν να δώσουν μια καλή ποιότητα βλαστών σε όλα τα εδάφη αρκεί να είναι ηλιόλουστα, καλοστραγγισμένα, με PH 5-7 και με πολλές οργανικές ουσίες. Αν επιλέξετε η φυτεία σας να είναι μόνιμη καλό θα ήταν να προετοιμάσετε το έδαφος κατάλληλα , καθώς μετά το δεύτερο έτος οποιαδήποτε μεταβολή στο έδαφος είναι πρακτικά αδύνατη χωρίς την καταστροφή του ριζικού συστήματος του φυτού , λόγω πυκνότητας. Οι εργασίες πρέπει να γίνονται τουλάχιστον σε βάθος των 30 εκατοστών. Στο έδαφος πρέπει να προσθέσουμε μεγάλες ποσότητες αζώτου,φωσφόρου και καλίου.Θεωρείται απαραίτητη η προσθήκη 5-6 τόνων κοπριάς ή κόμποστ στο στρέμμα και ριζοπότισμα με εκχύλισμα κόμποστ. Επιπρόσθετα ψεκασμός στα φύλλα με υγρό εκχύλισμα φυκιών 2- 3 φορές στην περίοδο ανάπτυξης.

Καλλιέργεια σπαραγγιών. Εικόνα από το fytokomia.gr

Καλλιέργεια σπαραγγιών. Εικόνα από το fytokomia.gr

 

Τα σπαράγγια καλλιεργούνται με σπορά και μεταφύτευση. Ο βλαστός αργεί να βγει (θέλει περίπου 6 εβδομάδες) ενώ χρειάζεται συνεχώς πότισμα. Η πυκνότητα φύτευσης του βλαστού είναι στα 4 εκατοστά βάθος, 30 εκατοστά ανάμεσα στις γραμμές και 10 εκατοστά επί τις γραμμές. Προτιμούνται τα αρσενικά φυτά γιατί είναι παραγωγικότερα από τα θηλυκά, μια διαλογή που γίνεται στα σπορεία. Συνήθως όμως ξεκινάμε τη φυτεία αγοράζοντας πιστοποιημένα ριζώματα, (Εικ. 2) (περίπου 1300/στρ) ενός έτους, τα οποία εμβαπτίζουμε σε εκχύλισμα κόμποστ για 5 λεπτά πριν τη φύτευση για λόγους πρόληψης ασθενειών. Η περίοδος φύτευσης εκτείνεται από αρχές Μαρτίου έως τέλος Απριλίου. Σε περιοχές με όψιμους παγετούς πρέπει να καθυστερεί. Πριν το φύτεμα τοποθετούμε στο αυλάκι κατά το 1/3 καλοχωνεμένη κοπριά ή κομπόστ, τοποθετούμε τους βλαστούς με το μάτι προς τα πάνω και καλύπτουμε με κοπριά ξανά 6 εκατοστών και προσθέτουμε ασβεστόλιθο.Το Φθινόπωρο αρχίζει η εδαφοκάλυψη των φυτών με κό­μποστ ή κοπριά για να σχηματιστούν σαμάρια κατά μήκος των πρώην αυλακιών και αυλάκια άρδευσης μεταξύ τους.Η εργασία αυτή επαναλαμβάνεται τέλη χειμώνα με αρχές Ανοιξης, (οι Αλκυονίδες μέρες θεωρούνται οι καλύτερες), πριν εμφανιστούν τα βλαστάρια και ξανά το φθινόπωρο. Για προστασία των νεαρών φυτών από τον παγετό καλό θα ήταν να χρησιμοποιούμε κάποια απαλή εδαφοκάλυψη, όπως άχυρο.

Τα ποτίσματα που εφαρμόζουμε πρέπει να γίνονται με διήθηση και να είναι λίγα. Συνήθως γίνεται ένα στην έναρξη της συγκομιδής , ένα στο τέλος της, ένα το καλοκαίρι και ένα το φθινόπωρο. Η κάλυψη τον σαμαριών τον Φεβρουάριο με πλαστικό νάυλον δίνει πρώιμη παραγωγή κατά την συμβατική καλλιέργεια.

Τα σπαράγγια ανήκουν στα εντομογαμή φυτά. Η γονιμοποίηση γίνεται με τους επικονιαστές και καλό θα ήταν να φυτεύουμε αρσενικά με θηλυκά φυτά σε αναλογία 1:5 , αν θέλουμε να πάρουμε τους σπόρους του για αναπαραγωγή.Ο σπόρος ωριμάζει τον Οκτώβρη – Νοέμβρη. Τον μα­ζεύουμε μαζί με την κόκκινη ράγα και τον ξεχωρί­ζουμε απ’ αυτήν τρίβοντας τον με τα χέρια μας. Μετά τον ξε­πλένουμε με άφθονο, τρεχούμε­νο νερό. Οι καρποί περιέχουν 4-6 σπόρους. Ενα γραμμάριο περιέχει 50-65 σπόρους. Η βλαστική τους ικανότητα διαρκεί 3 χρόνια.

Αν τα σπαράγγια είναι πικρά και σκληρά, τότε το έδαφος που καλλιεργήθηκαν είναι ξερό. Είναι φυτά ευάλωτα στην φουζαρίωση και ριζοκτόνια και οφείλεται κυρίως στην έλλειψη χαμηλών θερμοκρασιών τον χειμώνα για τον λανθάνον ύπνο του φυτού που προαναφέραμε. Ο κριόκερος είναι ένα έντομο εχθρός του σπαραγγιού που προκαλεί ζημιές στις καλλιέργειες. Η συγκαλλιέργεια με την ντομάτα τα απωθεί αυτά τα έντομα, ενώ η παρασιτική σφήκα και η πασχαλίτσα είναι φυσικός εχθρός του φυτού.Σκόνισμα των φυτών με οστεάλευρα ή φωσφορικά πετρώματα δουλεύει απωθητικά και συγχρόνως λιπαίνει την καλλιέργεια.Ψεκασμοί με το φυτό Deris Eliptica έχει δώσει καλά αποτελέ­σματα σε σοβαρές προσβολές. Επίσης μπορεί να γίνει ψεκασμός με ροτενόνη.

Η φουζαρίωση δεν αντιμετωπίζεται, απλά προλαμβάνεται με την χρήση ανθεκτικών πιστοποιημένων σπόρων σπαραγγιού και την πλύση τους με διάλυμα χλωρίνης 1:9 και το ξέπλυμά τους με άφθονο νερό.Αναφέρεται ότι η πρόσθεση χλωριούχου νατρίου στο έδαφος που καλλιεργείται σπαράγγι (1 κιλό στα 100m2) μπορεί να οδη­γήσει σε ύφεση την εξέλιξη του φουζαρίου και να ευνοήσει την ανάπτυξη των ριζών του σπαραγγιού. Η ιώδης ριζοκτονίαση, ένας μύκητας που προσβάλει το ριζικό τμήμα του σπαραγγιού και ευνοείται όταν το φθινόπωρο είναι υγρό και θερμό και όταν προηγηθεί καλλιέργεια ευαίσ­θητη στη ριζοκτόνια. Αντιμετω­πίζεται προληπτικά με τη χρή­ση ανθεκτικών ποικιλιών, απολυμασμένων φυτών, αγρανά­παυση ή αμειψισπορά.

Μπορεί να καλλιεργηθεί μετά από σιτάρι ή καλαμπόκι και ποτέ μετά από πατάτα ή τεύτλα. Ο μαϊντανός και ο βασιλι­κός ευνοούν την ανάπτυξή τους, ενώ δεν ταιριάζει η συγκαλλιέργεια με σκόρδα, πράσα και κρεμμύδια.Θα πρέπει να περιορίσουμε την περίοδο συγκομιδής σ’εκείνα τα χρονικά όρια που θα επιτρέψουν στο φυτό να αποκτήσει τελικούς βλαστούς και άξονες που θα μπορούν να αποταμιεύουν θρεπτικά στοιχεία για τα επόμενα χρόνια.Αν κατά τη διάρκεια της συγκομιδής παρατηρήσουμε ότι οι βλαστοί γίνονται υπερβολικά αδύνατοι, πρέπει να διακόψουμε και να αφήσουμε τα φυτά να ησυχάσουν μέχρι την επόμενη χρονιά.Θα πρέπει υποχρεωτικά την εποχή συγκομιδής να περνάμε κάθε μέρα και να ελέγχουμε αν υπάρχουν βλαστοί για κόψιμο. Αν δεν πάμε μια μέρα, οι βλαστοί θα βγουν έξω και θα πρασινίσουν. Κατά μέσο όρο χρειάζεται ένας εργάτης για 5 στρέμματα.Οι κομμένοι βλαστοί έχουν μήκος 20-25 cm.Πριν γίνει οποιαδήποτε διαλογή συνήθως εμβαπτίζονται και παραμένουν στο νερό 2-4 ώρες για να σταματήσει η αλλαγή του χρώματος. Το νερό πρέπει να διατηρείται κρύο (2- 5 οC). Μια καλή φυτεία μπορεί να δώσει γύρω στα 500 κιλά στο στρέμμα.

Τα σπαράγγια αποτελούν μια καλή επιλογή ως μορφή εναλλακτικής καλλιέργειας. Έχουν καλό ποσοστό στην σχέση μεταξύ τιμής και απόδοσης και οι τιμές παραγωγού φτάνουν τα 2,20€/κιλό. Στον καταναλωτή φτάνουν με εξαιρετικά υψηλή τιμή που φτάνει εώς και τα 8€/κιλό σε συσκευασίες-δέματα του μισού κιλού. Τα δεύτερης ποιότητας σπαράγγια κονσερβοποιούνται ελαχιστοποιώντας τις απώλειες. Για την Ελλάδα είναι εξαγώγιμο είδος , ενώ καλλιεργείται εντατικά και σε χώρες της κεντρικής Ευρώπης. Δικαίως χαρακτηρίζεται ως “πράσινος χρυσός” της αγροτικής οικονομίας και ολοένα αυξάνονται οι καλλιεργητές που επιλέγουν την επένδυση σε αυτό το είδος της καλλιέργειας.


Για την συγγραφή του παρόντος άρθρου χρησιμοποιήθηκαν στοιχεία από το άρθρο “Η καλλιέργεια του σπαραγγιού” του κυρίου Γιώργου Κολέμπα, την αναφορά του ηλεκτρονικού περιοδικού diatrofi.gr και την wikipedia.org .

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s