Γύρη σημαίνει ζωή.

Εικόνα από το http://honey-wine-oil.blogspot.gr/ blog.

Εικόνα από το http://honey-wine-oil.blogspot.gr/ blog.

Ο τίτλος του άρθρου μας , όσο βαρύγδουπος και αν φαίνεται, είναι τόσο αληθινός, όσο δεν φαντάζεστε. Η γύρη παίζει σημαντικό ρόλο στην τροφική αλυσίδα μια και είναι το κλειδί για όλες τις φυσικές διεργασίες εκείνες αναπαραγωγής των φυτών που αξιοποιούνται από τις μέλισσες και κατ’ επέκταση από τον άνθρωπο για την διαβίωσή τους. Όπως είδατε βάλαμε στην ίδια μοίρα τον άνθρωπο και την μέλισσα μια και η τύχη του καθενός μας είναι τόσο άρρηκτα δεμένη στο πέρασμα των αιώνων, παρότι η μέλισσα είναι μακράν πιο αρχέγονος ανεπτυγμένος οργανισμός απ’ ότι είμαστε εμείς οι άνθρωποι. Γι’ αυτό και η μέλισσα , ως επικονιαστής, διατηρεί την γνώση στο DNA της θέτοντας την σημαντικότητά της ως πρωτεύοντα τροφή για την επιβίωσή της.

Όμως ας ξεκινήσουμε με τις βασικές έννοιες. Τί είναι η γύρη; Η Γύρη είναι τα αρσενικά αναπαραγωγικά κύτταρα των Σπερματόφυτων. Αν κοιτάξει κανείς τα φυτά που έχουν άνθη και διακρίνει τους ανθήρες των στημόνων με τους γυρεόκοκκους θα διαπιστώσει τριγύρω και κάποια μέλισσα η οποία επιμελώς μαζεύει την γύρη, την εναποθέτει στα ειδικά καλαθάκια των ποδιών της αφού πρώτα τα πλάσει σε σβόλους με το σάλιο της. Πηγαίνοντας στο επόμενο φυτό, η γύρη που έχει κολήσει στα τριχίδια του σώματός της θα τριφτούν πάνω στον ύπερο του άνθους έτσι ώστε να επιτευχθεί η γονιμοποίησή του. Συχνά , για να γίνει η γονιμοποίηση ενός φυτού θα χρειαστεί παραπάνω από έναν επικονιαστή, επομένως και παραπάνω από μία επίσκεψη στο συγκεκριμένο άνθος. Εμάς στην μελισσοκομία μας ενδιαφέρουν τα λεγόμενα εντομογαμή φυτά, τα φυτά δηλαδή που επικονιάζονται όχι με τον άνεμο, όπως τα ανεμογαμή, αλλά με τα έντομα, όπως της μέλισσες. Η μοίρα μας λοιπόν είναι άρρηκτα δεμένη με την μοίρα ενός τόσο μικρού και υπέροχου πλάσματος , όπως η μέλισσα. Η μέλισσα , για δικιά της εργασία, ανάγκη θα έλεγα, πραγματοποιεί την συλλογή της γύρης, και έτσι γονιμοποιεί και τα φυτά. Δηλαδή η μέλισσα μεριμνά για την διαβίωση του είδους της, αλλά μαζί με αυτή, η φύση αναπαράγεται. Αν αυτό δεν συνέβαινε δεν θα τρώγαμε οπωρολαχανικά, και όπως είχε πει ο Αϊνστάιν,” αν η μέλισσα εξαφανιστεί, τότε στην ανθρωπότητα μένει τέσσερις μήνες ζωής”.

Η γύρη διατηρείται στο ψυγείο ή αποξηραίνεται κατά τέτοιο τρόπο ώστε να διατηρείται σε συνθήκες περιβάλλοντος. Κατά την αποξήρανση περιορίζεται η υγρασία της στο 4-5% , έτσι ώστε να αποφεύγεται η ανάπτυξη μυκήτων και μούχλας. Στο εμπόριο θα την συναντήσουμε και με τις δύο μορφές , την νωπή και την αποξηραμένη. Αν πρόκειται για προσωπική κατανάλωση τότε καταναλώνεται ως συμπλήρωμα διατροφής. Όμως θα μιλήσουμε λίγο με αριθμούς για να αποφευχθεί λίγο η παραπληροφόρηση και κυρίως η αποπλάνησή μας ως καταναλωτές:

Η γύρη περιέχει λιπίδια, ζάκχαρα, πρωτεϊνες, βιταμίνες, καροτενοειδή, αμινοξέα, φλαβονοειδή, ανόργανα στοιχεία και υδατάνθρακες. Πολλές ασθένειες αντιμετωπίζονται με την χρήση γύρης, καθώς αποτελεί πλούσια πηγή πρωτεϊνών, βιταμινών, ενζύμων, συνενζύμων και ιχνοστοιχείων.  Ενδεικτικά αντιμετωπίζονται το έλκος του δωδεκαδάκτυλου, οι διάφορες παθήσεις του προστάτη, κάποιες ασθένειες του ήπατος, η αναιμία, ο διαβήτης , η αρτηριοσκλήρωση, η ανορεξία, το κοινό κρυολόγημα, ενώ έχει αντιβιοτική και βακτηριοστατική δράση. Θέλει όμως προσοχή στην κατανάλωσή της καθώς μπορεί να προκαλέσει αλλεργικά φαινόμενα και στομαχοεντερικές διαταραχές. Σαν δοσολογία, μια κουταλιά της σούπας (35 gr) είναι αρκετή για να καλυφθούν οι ανάγκες μας σε πρωτεϊνες, βιταμίνες και ιχνοστοιχεία. Καταναλώνεται συνήθως ωμή, αλεσμένη στο μέλι ή κάποιο χυμό ή σκέτη έχοντας μια υπόπικρη χαρακτηριστική γεύση. Στο εμπόριο θα την βρούμε και σε κάψουλες ή χάπια, όμως η ποσότητα που αναφέρεται ως συμπλήρωμα διατροφής είναι αμελητέα. Δηλαδή αν οι ημερίσιες μας ανάγκες σε λευκίνη (ένα από τα αμινοξέα που περιέχει) είναι 0,91mg, τότε αυτή περιέχεται στην ποσότητα που προαναφέραμε ως δοσολογία παραπάνω. Αντίθετα η ποσότητα αυτή είναι κατά πολύ μικρότερη αν την λαμβάναμε με την μορφή της κάψουλας ή του χαπιού. Επιπροσθέτως , καλό θα ήταν να μην εκθέτουμε στον ήλιο την γύρη και να την λαμβάνουμε αρχικά σε μικρότερες ποσότητες για να δούμε την αντίδραση του οργανισμού μας σε αυτή.

γυρη2

Εικόνα από το http://honey-wine-oil.blogspot.gr/ blog.

 

Όλες αυτά τα στοιχεία που περιέχονται στην γύρη , δεν είναι μόνο απαραίτητα για τον άνθρωπο, αλλά είναι και για την μέλισσα. Η γύρη είναι το κρέας της μέλισσας , αν μιλούσαμε με ανθρωποδιατροφικούς όρους. Είναι η μοναδική πηγή πρωτεϊνών και ιχνοστοιχείων, απαραίτητων συστατικών για την ομαλή ανάπτυξη της αποικίας. Με αυτή ταϊζουν τους γόνους τους. Είναι εντυπωσιακό το γεγονός που την αποθηκεύουν πολύ κοντά στον γόνο για να είναι εύκαιρη πρόσβαση, σε πρώτη ζήτηση. Χαρακτηριστικά η αποικία με την απουσία γύρης αρρωσταίνει, καθώς εμφανίζονται μέχρι και ασθένειες στον γόνο της (σηψιγονία) και φτάνει πολύ σύντομα, ως αναπόφευκτα, στην οριστική κατάρρευση.

Είναι υπερβολή του ότι ο μελισσοκόμος παράγει γύρη. Στην ουσία τα άνθη παράγουν γύρη, οι μέλισσες την συλλέγουν και ο άνθρωπος την μαζεύει από τις αποικίες της είτε στην νωπή μορφή της, είτε στην μορφή που αποκαλούμε Bee Bread (το ψωμί της μέλισσας). Στην πρώτη περίπτωση η συλλογή της γύρης γίνεται με γυρεοπαγίδες κατά τις οποίες κατά την είσοδο της μέλισσας στην κυψέλη η γύρη πέφτει και συλλέγεται από τον μελισσοκόμο σε ειδικό δοχείο. Όμως θέλει προσοχή και μέτρο στην συλλογή της καθώς η κάθε αποικία έχει ανάγκες σε γύρη που δεν πρέπει να αμεληθούν. Στην δεύτερη περίπτωση το “ψωμί της μέλισσας” είναι η τελική μορφή της γύρης πριν την αποθήκευσή της. Όταν οι συλλέκτριες μέλισσες επιστρέψουν στην κυψέλη, δίνουν στις οικιακές μέλισσες τον κόπο τους. Εκείνες το αναμιγνύουν με το σάλιο τους εμπλουτίζοντας την γύρη με ένζυμα και νέκταρ στην τελική μορφή όπου θα διατηρηθεί μέσα στην κυψέλη, έτοιμη για την χρησιμοποίησή της. Η εξαγωγή της γύρης γίνεται με ειδικό εργαλείο και είναι πιο χρονοβόρα απ’ ότι η νωπή γύρη.

Τέλος να αναφέρουμε ότι σε περιόδους ξηρασίας, για να διατηρηθεί ο γόνος στα μελίσσια θα πρέπει ο μελισσοκόμος να τροφοδοτεί τις αποικίες με πλαίσια γύρης ή γυρεόπιτα , μια φυσική τροφή μελισσών ώστε να καλύψουμε αυτή την απώλεια. Κατ’ αυτον τον τρόπο θα υποστηρίξουμε τις αποικίες να διατηρήσουν αυξημένους πληθυσμούς ώστε να είναι πιο παραγωγικά τις διαδοχικές περιόδους (πχ από τον ξηρό Αύγουστο στο φθινόπωρο). Η συνταγή του κυρίου Χαριζάνη ως υποκατάστατο γύρης είναι 40% άχνη ζάχαρη, 20% σογιάλευρο, 5% μαγιά αρτοποιίας,10% γύρη,10% μέλι και 15% νερό. Αυτά μας δίνουν ένα μείγμα με 13% πρωτεϊνες και 53 % υδατάνθρακες. Σαν αντικατάστατο γύρης αν βάλουμε 15% μαγιά αρτοποιίας και καθόλου γύρη θα έχουμε ένα μείγμα με 13,5% πρωτεϊνες και 52% υδατάνθρακες. Το σογιάλευρο, σύμφωνα με τις οδηγίες του καθηγητή, θα πρέπει να είναι καλά αλεσμένο , όπως το αλεύρι του σιταριού  και να περιέχει λιπαρές ουσίες σε ποσοστό μικρότερο από 7%. Η μαγιά αρτοποιίας θα πρέπει να είναι νωπή και όχι αποξηραμένη γιατί περιέχει περισσότερα θρεπτικά συστατικά και είναι φθηνότερη. Η γύρη που θα χρησιμοποιούμε να είναι από υγειή δικά μας μελίσσια καθώς υπάρχει μεγάλος κίνδυνος μετάδοσης ασθενειών. Το ίδιο ισχύει και για το μέλι. Να αποφεύγεται η χρήση της γενετικά τροποποιημένης γύρης καθώς έχει επιπτώσεις στις μέλισσες.

Τέλος να σημειωθεί ότι έχει θεσπιστεί γυρεοδοτικός άτλαντας ώστε η ελληνική γύρη της πλούσιας ελληνικής χλωρίδας να αποκτήσει ταυτότητα, κάτι που θα δώσει νέα ώθηση στον κλάδο της μελισσοκομίας. Με αυτόν τον τρόπο γίνεται έλεγχος του μελιού στα συστατικά του ώστε να διαπιστωθεί η προέλευσή του και η σύστασή του. Για παράδειγμα για να χαρακτηρισθεί μέλι θυμαρίσιο θα πρέπει να περιέχει πάνω από 18% γυρεόκοκκους θυμαριού. Δυστυχώς είναι από τα λίγα μέλια που έχουν αποκτήσει ταυτότητα.

 


 

Να σημειωθεί ότι στην συνταγή του κυρίου Χαριζάνη μπορούμε να προσθέσουμε θυμόλη για την αντιμετώπιση της νοσεμίασης, όμως επειδή οι συνταγές διαφέρουν και δεν έχει δοκιμαστεί ιδίοις όμμασι, θα επανέλθουμε με σχετικό άρθρο.

Για την συγγραφή του παρόντος άρθρου χρησιμοποιήθηκαν πληροφορίες από την wikipedia.org, την εργασία της γεωπόνου κυρίας Δήμου Μαρίας (http://www.iama.gr/ethno/arta/pollen.pdf), και την συνταγή του κυρίου Πασχάλη Χαριζάνη στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών , καθώς επίσης και τις προσωπικές εμπειρίες μας.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s