Η μέλισσα κτίστης, η μοναχική μέλισσα,η ξυλουργός μέλισσα και ο βομβίνος.

Στη μητέρα φύση υπάρχουν καταγεγραμμένες σχεδόν 20,000 είδη μελισσών, χωρισμένες σε 9 οικογένειες. Εικάζεται ότι ο αριθμός τους είναι μεγαλύτερος λόγω του πλήθους τους όπου δεν έχει ακόμα καταγραφεί. Ανάμεσα σε όλα αυτά τα είδη και αν εξαιρέσουμε την Apis Mellifera που είναι η κοινή μας μέλισσα, σήμερα θα ασχοληθούμε με τέσσερα είδη που δεν είναι ευρέως γνωστά σε όλους μας: Την μέλισσα χτίστη, την μοναχική μέλισσα,την ξυλουργό μέλισσα  και τον βομβίνο (mason bee, solitary bee,carpenter bee, bumble bee).

mason_bee_eyes

Εικόνα από http://www.parentmap.com

Η μέλισσα κτίστης είναι του γένους Osmia, της οικογένειας Megachilidae. Πήρε το όνομά της από την συνήθειά της να φτιάχνει τα συστατικά της φωλιάς της από λάσπη, μέσα σε τρύπες από ξύλο, φτιαγμένα από ξυλοφάγα έντομα, ή μέσα σε τρύπες από καλάμια. Έχουν καταγραφεί 300 είδη από αυτές στο Βόρειο Ημισφαίριο με 130 από αυτά στην Βόρειο Αμερική προτιμώντας εύκρατα κλίματα και  όντας ενεργές από την άνοιξη μέχρι αργά το καλοκαίρι.Έχουν συνήθως πράσινο ή μπλε μεταλλικό χρώμα και πιο σπάνια μαύρο.

masonbees

Εικόνα από livingwithinsects.wordpress.com

Σε αντίθεση με την Apis Mellifera  ή τους βομβίνους, η μέλισσα κτίστης είναι μοναχική μέλισσα. Αυτό σημαίνει ότι κάθε θηλυκό είναι ένα τέλειο γόνιμο θηλυκό το οποίο φτιάχνει την δικιά του φωλιά, δεν έχει εργάτριες μέλισσες γι’ αυτόν το σκοπό και δεν παράγει μέλι ή κερί. Η μέλισσα κτίστης δεν προσβάλλεται από βαρρόα αλλά έχει τους δικούς της κινδύνους, ασθένειες και παράσιτα. Την άνοιξη γεννιούνται πρώτα τα αρσενικά και πετούν κοντά στην φωλιά έως ότου βγουν τα πρώτα θηλυκά. Αμέσως μετά θα ζευγαρώσουν και τα αρσενικά θα πεθάνουν. Τα θηλυκά θα γεννήσουν στα κουκούλια τους και θα τροφοδοτήσουν την φωλιά τους με τροφή.

Tα υλικά με τα οποία κατασκευάζουν την φωλιά τους είναι ο άργιλος ή φυτικός ιστός μασημένος.  Τα θηλυκά θα πετάξουν για να μαζέψουν γύρη και νέκταρ από τα άνθη, κάνοντας αρκετά ταξίδια στην διάρκεια της ημέρας. Όταν τελειώσει με το μάζεμα των τροφών της, επιστρέφει στην φωλιά της και στην τρύπα εναποθέτει ένα αυγό το οποίο το διαχωρίζει με όλα τα υπόλοιπα με λάσπη. Η διαδικασία συνεχίζεται εώς ότου γεμίσει η κοιλότητα της φωλιάς της. Τότε θα ψάξει να βρει άλλη φωλιά για να συνεχίσει την εργασία της. H προνύμφη θα φτιάξει κουκούλι γύρω από τον εαυτό της εώς ότου ενηλικιωθεί και θα μείνει απομονωμένη την περίοδο του χειμώνα μέσα στα τμηματοποιημένα διαχωριστικά της φωλιάς της μέχρι την επόμενη άνοιξη όπου και θα βγει στην φύση για να συνεχίσει τον κύκλο της. Είναι ιδιαίτερα ανθεκτικές στο κρύο και σε περιοχές που οι θερμοκρασίες πέφτουν κάτω του Ο 0C. Χρησιμοποιούνται από τον άνθρωπο ως διακοσμητικές, επικονιαστές κυρίως σε κήπους ή για εκπαιδευτικούς σκοπούς μια και δεν είναι καθόλου επιθετικές καθώς τσιμπάνε μόνο όταν πιεστούν ή πατηθούν. Θεωρούνται ασφαλείς για τα παιδιά.

Όπως προαναφέραμε η μέλισσα κτίστης είναι μια μοναχική μέλισσα. Η μοναχική μέλισσα έχει λοιπόν κάποια από τα χαρακτηριστικά που προαναφέραμε, δηλαδή δεν έχει εργάτριες, κάθε θηλυκό χτίζει την φωλιά της και περιποιείται τον γόνο της με νέκταρ και γύρη φτιάχνοντας μία πάστα από αυτά και δεν παράγει κερί ή μέλι. Οι μοναχικές μέλισσες είναι σημαντικοί επικονιαστές και αρκετές από αυτές έχουν εξειδικευμένες κατασκευές μεταφοράς γύρης στο σώμα τους. Κάποιες από αυτές έχουν και εμπορικό ενδιαφέρον για τον άνθρωπο κυρίως ως επικονιαστές στις καλλιέργειές του.

Εικόνα από wikipedia.org

Εικόνα από wikipedia.org

Οι μοναχικές μέλισσες είναι επιλεκτικές στην συλλογή γύρης από τα άνθη καθώς επισκέπτονται ελάχιστα ή ένα είδος/γένος φυτού γι’ αυτό τον σκοπό. Αντίθετα δεν συμβαίνει το ίδιο με την συλλογή νέκταρος καθώς συνήθως επισκέπτονται περισσότερα είδη για νέκταρ ή σπάνια θα συγκεντρώσουν νέκταρ από ένα είδος. Σε πολύ λίγες περιπτώσεις, μόνο ένα είδος μέλισσας γονιμοποιεί τα φυτά με επιτυχία και αρκετά είδη απειλούνται με εξαφάνιση. Συνήθως η επιτυχής γονιμοποίηση των φυτών επιτυγχάνεται από περισσότερα είδη επικονιαστών. Μερικά είδη από τις μοναχικές μέλισσες φτιάχνουν αγέλες καθώς συνηθίζουν να φτιάχνουν φωλιές κοντά η μία με την άλλη δίνοντας την ψευδαίσθηση ότι είναι κοινωνικά είδη όπως η Apis Mellifera. Γι’ αυτό υπάρχει η σαφής διάκριση μεταξύ της αγέλης και της αποικίας. Τυγχάνει μερικές φορές περισσότερα του ενός θηλυκά να δραστηριοποιούνται στην ίδια φωλιά κάνοντας την άμυνα από τους εχθρούς της πιο αποτελεσματική. Όμως διαχωρίζουν τα δωμάτια με τα αυγά της η κάθε μία, δικαιολογώντας έτσι τον χαρακτηρισμό ως μοναχικές μέλισσες.

Ένα άλλο είδος της μοναχικής μέλισσας είναι και η μέλισσα ξυλουργός (carpenter bee). Έχουν καταμετρηθεί 500 είδη και χαρακτηρίζεται από την συνήθειά της να φτιάχνει την φωλιά της σε νεκρό ξύλο, καλάμια, μπαμπού. Έχει κληρονομήσει τα χαρακτηριστικά της μοναχικής μέλισσας ενώ κάποια είδη φτιάχνουν μικρές ομάδες από άτομα του ίδιου είδους ώστε να συμβιώσουν. Διαχωρίζουν τα αυγά τους με μικρά δαγκωμένα κομμάτια ξύλου , ή σε ξύλινες κατοικίες χωρίς εμφανείς αλλαγές εξωτερικά της φωλιάς τους (συνήθως τούνελ). Τα αρσενικά περιφέρονται συνήθως γύρω από τις φωλιές τους, έχουν μεγαλύτερα μάτια και σώμα από τα θηλυκά και δεν έχουν κεντρί, σε αντίθεση με τα θηλυκά που θα κεντρίσουν μόνο σε περίπτωση άμυνας.

Εικόνα από insectexpertphd.com

Εικόνα από insectexpertphd.com

Οι μάνες με τις κόρες συνήθως συζούν φτιάχνοντας μικρές αγέλες και φωλιές κοντά η μία με την άλλη. Κάποιες από αυτές μένουν στην είσοδο της φωλιάς τους αμυνόμενες τους κινδύνους που μπορεί να έχουν ενώ κάποιες άλλες φέρουν στην φωλιά τους εφόδια. Η ξυλουργός μέλισσα δεν τρώει το ξύλο. Απορρίπτει τις δαγκωματιές ξύλου και τις χρησιμοποιεί για να φτιάξει τα δωμάτια μέσα στην φωλιά της. Κάποια είδη περιποιούνται την τροφή που αποθηκεύουν  κατά τέτοιο τρόπο ώστε να μην έρχονται σε επαφή με τα τοιχώματα της φωλιάς τους. Επίσης αυτά τα είδη χαρακτηρίζονται για τα ευμεγέθη αυγά τους , συνήθως δυσανάλογα με το μέγεθος του θηλυκού και σε κάποιες περιπτώσες τα μεγαλύτερα αυγά που έχουν ποτέ καταγραφεί σε έντομα. Τέλος έχει παρατηρηθεί ότι αυτού του είδους η μέλισσα χρησιμοποιεί δύο ειδών τρόπους ζευγαρώματος. Ο πρώτος είναι ο κοινός της Apis Mellifera με τις φερομόνες του θηλυκού και ο άλλος είναι τα αρσενικά είτε να περιπολούν , είτε να παραφυλάνε να περάσει το θηλυκό. Οι τρόποι αυτοί διαχωρίζονται ανάμεσα στα υποείδη των ξυλουργών μελισσών.

Τέλος για τους βομβίνους σας παραθέτω την μελέτη του γεωπόνου κυρίου Πεπονάκη Κωνσταντίνου σχετικά, μια και είναι λεπτομερής καθώς έχει και την μεγαλύτερη οικονομική σημασία για τον άνθρωπο. Την μελέτη αυτή την διαθέτει ο ίδιος στην ιστοσελίδα του υπό τις άδειες creative commons. Μπορείτε να την κατεβάσετε κάνοντας κλικ στην παρακάτω εικόνα:

meleti

Κλείνοντας να αναφέρω ότι η αφορμή για το παρών άρθρο υπήρξε πέρα τους πολλούς βομβίνους που συναντώ στο μελισσοκομείο μου και η παρατήρηση της μοναχικής μέλισσας να μαζεύει γύρη από την ακονιζιά στην Εύβοια και στην Μαγούλα φέτος το φθινόπωρο και σαφώς για να μάθω περισσότερα για αυτές. Σαν πηγή του παρόντος άρθρου χρησιμοποιήθηκε η wikipedia.org. Οι εικόνες είναι πνευματικές ιδιοκτησίες των ανθρώπων στις ιστοσελίδες που αναφέρονται.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s